Positieve emoties

Laat je brein niet vastroesten. Een jeugd zonder spel leidt tot rigide volwassenen, of zelfs tot terminale serieusheid. Terwijl de oplossing zo simpel is: mens, durf te spelen!

Spelen lijkt zo’n verspilling van tijd en energie, maar uit verschillende onderzoeken blijkt het belang van spelen voor mens en dier. Bij de meeste mensen zal de speeldrift nooit doven en dat is maar goed ook, want spelen is in deze tijd belangrijker dan ooit, denkt filosoof Jos de Mul, hoogleraar aan de Erasmus Universiteit en een van de redacteuren van het zojuist verschenen boek ‘Playful Identities’. De Mul onderstreept dat de speelsheid van de Homo ludens (de ‘spelende mens’, zoals de cultuurhistoricus Johan Huizinga onze soort ooit bestempelde) van levensbelang is. ‘Spel helpt ons om de vaardigheden en inzichten te ontwikkelen die we nodig hebben om the game of life succesvol te spelen.’

Vastgeroest

Dat is precies wat onderzoek met ratten heeft aangetoond. Neurowetenschapper Louk Vanderschuren, verbonden aan de Universiteit Utrecht, doet al meer dan twintig jaar onderzoek naar wat er in de hersenen gebeurt tijdens het spelen en naar wat er gebeurt als je ratten het spel ontneemt. Ratten zijn van nature dol op spelen, zeker als ze nog jong zijn. Ze stoeien en ravotten met elkaar. Daarbij maken ze – voor mensen onhoorbare – hoge geluiden, die ook wel de rattenlach wordt genoemd. Experimenten met hendeltjes hebben aangetoond dat jonge ratten bereid zijn om hard te werken om te mogen spelen met een soortgenoot. Maar wat gebeurt er als een rat niet of minder kan spelen dan hij zou willen?

Vanderschuren: ‘Ratten die op jonge leeftijd minder gespeeld hebben, lijken zich als volwassenen op het eerste gezicht normaal te gedragen, maar als we ze dan in een nieuwe, onbekende situatie brengen, blijken ze daar niet goed mee om te kunnen gaan.’ De ratten die niet gespeeld hebben, lijken te lijden aan een vastgeroeste geest. Spelen is dus nodig om het brein voor te bereiden op het maken van de juiste keuzes in een onvoorspelbare omgeving. Vanderschuren noemt spel om die reden dan ook ‘voedsel voor de hersenen’.

De Amerikaanse psycholoog Paul McGhee vindt spelen om een andere reden belangrijk. Hij gelooft dat veel mensen lijden aan een ziekte die hij Terminale Serieusheid heeft genoemd: ze zijn zo serieus dat ze op geen enkele manier plezier ervaren in hun leven. ‘Break free of this Terminal Seriousness by being playful,’ schrijft hij voor als medicijn. ‘Zelfs in moeilijke situaties kan speelsheid je helpen om stress te verlagen en daardoor kun je beter omgaan met de tegenslagen in het leven.’ In zijn boek Humor As Survival Training for a Stressed-Out World geeft hij het advies om speelsheid als een vaardigheid te zien. Leer jezelf om controle te krijgen over je eigen speelsheid en het in te zetten wanneer je het nodig hebt.

Kleurboeken

Speelsheid is ook een belangrijk persoonlijkheidskenmerk, vindt de Zwitserse psycholoog René Proyer. Hij vindt het jammer dat speelsheid zo’n negatieve bijklank heeft. Uit onderzoek blijkt dat speelse mensen in het voordeel zijn: ze kunnen beter omgaan met stress, hebben meer academisch succes en worden ook nog eens aantrekkelijker gevonden. Speelsheid uit zich bij volwassenen anders dan bij kinderen. Ze spelen niet meer met lego, maar halen een grapje uit bij een collega, verzinnen een koosnaampje voor onze geliefde of praten met een aangedikt accent.

‘Zelfs tijdens een begrafenis kan het spelen in je hoofd nog gewoon doorgaan,’ aldus Proyer. Zijn mensen nu speelser dan vroeger? Proyer: ‘Dat betwijfel ik. Vroeger ervoeren mensen waarschijnlijk meer druk om in de pas te lopen en niet op te vallen. Ze konden minder uiting geven aan hun speelsheid. Tegenwoordig durven mensen meer openlijk toe te geven aan hun speelse kant.’ En dus kun je in de boekhandel kleurboeken voor volwassenen kopen en zijn er apps om tikkertje te spelen.

Bron: De kennis van nu

Michiel de Lange, Joost Raessens, Valerie Frissen, Jos de Mul
Playful Identities Through Digital Media - the ludification of digital media cultures
Op 20 januari 2015 verscheen bij Amsterdam University Press de bundel ‘Playful Identities: The Ludification of Digital Media Cultures’. Achttien auteurs (waaronder dr. René Glas, dr. Michiel de Lange en prof. dr. Joost Raessens) onderzoeken vanuit diverse disciplines de rol van digitale media­techno­logieën in speelse identiteitsconstructie. De auteurs stellen dat hedendaagse vormen van spel niet alleen productieve metaforen zijn om identiteit bij te begrijpen, maar dat ze zelfs het medium zijn waarmee mensen hun identiteit vormgeven.

Taal: Engels
ISBN/EAN: 978 90 896 4639 2


School voor Mediation

Mens, durf te spelen!